Co oznacza „grzybnia na zbożu” na etykiecie suplementu grzybowego? Oznacza, że produkt nie jest zrobiony z grzybów w potocznym sensie. Grzyb wyhodowano jako sieć przypominającą korzenie, czyli grzybnię, na wysterylizowanym ryżu, owsie lub innym zbożu, a potem cały blok razem ze zbożem wysuszono i zmielono na proszek. Kupujesz grzybnię plus zboże, którego nie zdążyła zjeść. To nie musi być złe, ale zmienia zawartość kapsułki, i dlatego liczy się zawartość skrobi.
Grzybnia na zbożu (zwana też zbożem przerośniętym grzybnią, biomasą grzybni lub „full spectrum”) to grzybnia sprzedawana razem ze zbożem, na którym rosła. Właśnie dlatego metody laboratoryjne mierzą alfa-glukan, głównie skrobię, osobno od beta-glukanu (McCleary 2016). Testy dostawcy, w których badano wrośniak różnobarwny, wykazały 49,3% beta-glukanu w owocniku wobec 6,7–9,1% w grzybni hodowanej na zbożu, która zawierała 24–45% skrobi (Nammex). Sama grzybnia nie jest bezwartościowa; hodowana bez zboża, np. w fermentacji płynnej, to inny produkt. Pytaj o zawartość beta-glukanu i skrobi.
Jeśli porównujesz etykiety, nasz ogólny poradnik o tym, jak czytać etykietę suplementu grzybowego, omawia inne pozycje warte sprawdzenia. Ten artykuł dotyczy wyłącznie kwestii podłoża.
Czym jest grzybnia?
Grzybnia to główne ciało grzyba. To sieć cienkich nitek, zwanych strzępkami, która rośnie przez glebę, drewno lub inne źródło pożywienia i wchłania składniki odżywcze. Grzyb, który widzisz i zbierasz, czyli owocnik, to krótkotrwała struktura rozrodcza wyrastająca z grzybni, by uwolnić zarodniki.
Pomyśl o jabłoni. Grzybnia to drzewo, owocnik to jabłko. Oba są tym samym organizmem, ale składają się z różnych tkanek i zawierają różne mieszanki związków.
Tradycyjne stosowanie grzybów leczniczych w Azji opierało się głównie na owocnikach, podobnie jak większość badań na ludziach. Na przykład 16-tygodniowe badanie soplówki jeżowatej u starszych dorosłych z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi wykorzystywało sproszkowany owocnik (Mori 2009).
Jak powstaje grzybnia na zbożu?
Proces jest prosty i tani, dlatego jest powszechny:
- Zboże, np. ryż brązowy, owies, sorgo lub proso, gotuje się i sterylizuje w workach lub słoikach.
- Dodaje się kulturę grzyba.
- W ciągu kilku tygodni grzybnia przerasta zboże i wiąże je w biały blok.
- Cały blok suszy się i miele, zwykle zanim grzyb wytworzy owocniki.
W tym czasie grzybnia nie zużywa całego zboża. Gotowy proszek jest więc mieszanką tkanki grzyba i pozostałego zboża. Zboże dostarcza skrobi, która liczy się jako węglowodan i jako „polisacharyd” w raporcie laboratoryjnym.
Na etykietach opisuje się to na różne sposoby: „grzybnia”, „biomasa grzybni”, „ryż brązowy przerośnięty grzybnią”, „hodowany na ekologicznym owsie”, „full spectrum” albo „grzybnia z owocnikiem”. Sformułowanie „hodowany na” jakimś zbożu zdradza sprawę.
Dlaczego zboże ma znaczenie?
Bo rozcieńcza grzyba. Jeśli znaczną część proszku stanowi zboże, każda kapsułka zawiera mniej grzyba, niż sugeruje waga. A ponieważ skrobia jest polisacharydem, produkt może reklamować wysoki odsetek „polisacharydów”, który częściowo pochodzi z ryżu lub owsa.
Dlatego metody laboratoryjne je rozdzielają. Test opracowany przez McCleary’ego i Dragę mierzy całkowity glukan, potem alfa-glukan, głównie skrobię i glikogen, a beta-glukan oblicza jako różnicę (McCleary 2016). Beta-glukan to włókno ściany komórkowej grzybów, na którym skupia się większość badań nad grzybami. Skrobia – nie.
Jak duża jest różnica? Testy opublikowane przez Nammex, firmę sprzedającą ekstrakty z owocników, wykazały 49,3% beta-glukanu w owocniku wrośniaka różnobarwnego wobec 6,7–9,1% w produktach z grzybni hodowanej na zbożu, które zawierały 24–45% skrobi. Pamiętaj o interesie handlowym źródła, ale kierunek wyniku zgadza się z chemią.
Dlaczego marki stosują grzybnię na zbożu?
Głównie z powodu kosztów i szybkości. Hodowla grzybów do dojrzałości wymaga miejsca, kontroli wilgotności, starannej obsługi, a w przypadku niektórych gatunków, jak Reishi, miesięcy. Grzybnia na zbożu może być gotowa w kilka tygodni, w workach ułożonych na regałach, przy bardzo niewielkim nakładzie pracy. Samo zboże jest tanie i dodaje wagi gotowemu proszkowi.
Są też uczciwe powody. Niektóre gatunki trudno skłonić do owocnikowania w pomieszczeniach. Grzybnię łatwiej też hodować w sterylnych, jednolitych warunkach, co może ujednolicać partie. A niektórzy producenci szczerze wierzą, że cały przerośnięty blok zawiera związki, których brakuje owocnikowi.
Te argumenty same w sobie nie są nierozsądne. Problem w tym, że rzadko popierają je dane z badań na ludziach dotyczące samego produktu zbożowego. Większość badań klinicznych cytowanych na etykietach grzybów prowadzono na owocnikach lub oczyszczonych ekstraktach, a nie na zmielonym ryżu przerośniętym grzybnią. Gdy produkt na zbożu cytuje badanie owocnika, pożycza dowody, które mogą nie dotyczyć zawartości słoika.
Czy to wprowadza w błąd? Zależy od etykiety. Produkt, który jasno podaje „grzybnia hodowana na ekologicznym ryżu brązowym”, pozwala ci wybrać. Taki, na którym stoi tylko „soplówka jeżowata 1000 mg”, nie.
Czy grzybnia jest zawsze gorsza od owocnika?
Nie, i tu debata bywa nadmiernie upraszczana. Problemem nie jest grzybnia, lecz zboże sprzedawane tak, jakby było grzybem.
Grzybnia ma własną chemię. W soplówce jeżowatej związki zwane erynacynami występują głównie w grzybni, a herycenony głównie w owocniku. Część badań laboratoryjnych nad soplówką i wzrostem nerwów wykorzystywała z tego powodu ekstrakty z grzybni. Nasz artykuł soplówka jeżowata: owocnik czy grzybnia omawia ten gatunek szczegółowo.
Grzybnię można też hodować bez zboża. W fermentacji płynnej grzyb rośnie w pożywce w stalowych zbiornikach, a grzybnię się odfiltrowuje. Materiał z cordycepsu Cs-4 użyty w najbardziej znanym badaniu cordycepsu i wysiłku fizycznego wyprodukowano właśnie tak, nie na zbożu (Chen 2010). To zupełnie inny produkt niż zmielony blok ryżu przerośniętego grzybnią.
Tak naprawdę „grzybnią” nazywa się więc trzy różne rzeczy:
| Rodzaj | Co zawiera | Główna obawa |
|---|---|---|
| Grzybnia na zbożu | Grzybnia plus pozostałe zboże | Rozcieńczenie skrobią |
| Grzybnia z fermentacji płynnej | Grzybnia oddzielona od pożywki | Zależy od szczepu i metody |
| Owocnik | Sam grzyb | Jakość surowca i ekstrakcji |
Jak sprawdzić, co kupujesz?
Czytaj etykietę i pytaj o liczby. Dobry produkt podaje:
- Łacińską nazwę gatunku.
- Czy to owocnik, grzybnia czy oba, i w jakiej proporcji.
- Czy zawiera zboże lub podłoże.
- Zawartość beta-glukanu, najlepiej zmierzoną podaną metodą.
- Zawartość alfa-glukanu lub skrobi, jeśli możesz ją uzyskać.
Jeśli na etykiecie jest tylko „proszek grzybowy” albo „kompleks grzybowy” bez wskazania części, zakładaj tańszą opcję, dopóki marka nie powie inaczej. Nasz artykuł o beta-glukanie i polisacharydach na etykietach wyjaśnia, jak mierzy się te wartości i gdzie wciąż mogą wprowadzać w błąd.
Nasze własne kapsułki – soplówka jeżowata, maczużnik bojowy i Reishi – zawierają ekstrakt z owocnika 10:1, a nasze proszki są mielone z całych owocników, bez grzybni na zbożu. Możesz to sprawdzić na każdej stronie produktu, np. przy naszych kapsułkach z soplówką jeżowatą.
Czy można sprawdzić skrobię w domu?
Orientacyjnie. Jod barwi skrobię na ciemny granatowoczarny kolor. Wymieszaj trochę proszku z wodą, dodaj kroplę jodyny i porównaj z proszkiem z owocnika, któremu ufasz. Intensywny ciemny kolor sugeruje dużo skrobi.
To prymitywny test, nie analiza. Część koloru może pochodzić z innych związków, a wynik nie poda procentu. Traktuj go jako powód, by poprosić markę o dane laboratoryjne, a nie jako dowód w żadną stronę.
Najczęściej zadawane pytania
Czy grzybnia na zbożu to oszustwo?
Sama w sobie nie. To uprawniony sposób hodowli grzybów. Problem pojawia się, gdy zboże nie jest ujawnione albo gdy wysoka wartość „polisacharydów” sugeruje moc, która częściowo pochodzi ze skrobi. Szukaj jasnego etykietowania oraz zawartości beta-glukanu i skrobi.
Czy grzybnia na zbożu zawiera gluten?
Może, jeśli hodowano ją na pszenicy, jęczmieniu, życie lub owsie bez certyfikatu bezglutenowości. Ryż, proso i sorgo są naturalnie bezglutenowe. Jeśli masz celiakię, sprawdź podłoże i zapytaj markę o badania.
Czy owocnik jest zawsze droższy?
Zwykle tak, bo grzyby rosną dłużej i wymagają więcej miejsca i opieki. To jeden z powodów, dla których grzybnia na zbożu jest częsta w tańszych produktach. Sama cena nie dowodzi jednak jakości, więc i tak czytaj etykietę.
Co lepsze w przypadku soplówki jeżowatej, grzybnia czy owocnik?
Większość badań na ludziach wykorzystywała owocnik. Grzybnia zawiera erynacyny, ciekawe dla badaczy, ale pochodzą one z kontrolowanych ekstraktów, nie z proszków na bazie zboża. W suplemencie produkt z owocnika z jasną etykietą najlepiej odpowiada dowodom.
Co oznacza „full spectrum” na etykiecie grzybowej?
Zwykle oznacza, że produkt zawiera grzybnię, często ze zbożem, na którym rosła, czasem z odrobiną owocnika. Termin nie ma stałej definicji. Zapytaj markę, jakie dokładnie części zawiera i czy jest w nim zboże.
Powiązane artykuły
- Beta-glukan i polisacharydy na etykietach
- Soplówka jeżowata: owocnik czy grzybnia
- Jak czytać etykietę suplementu grzybowego
- Jak czytać etykietę soplówki jeżowatej
- Mity o suplementach grzybowych
Źródła
- McCleary BV, Draga A. Measurement of β-glucan in mushrooms and mycelial products. J AOAC Int. 2016;99(2):364-373. PubMed 26957216
- Nammex. Redefining Medicinal Mushrooms: beta-glucan and starch analysis of fruiting body and mycelium-on-grain products. nammex.com
- Megazyme. β-Glucan Assay Kit (Yeast and Mushroom), K-YBGL: product documentation. megazyme.com
- Mori K, Inatomi S, Ouchi K, Azumi Y, Tuchida T. Improving effects of the mushroom Yamabushitake (Hericium erinaceus) on mild cognitive impairment: a double-blind placebo-controlled clinical trial. Phytother Res. 2009;23(3):367-372. PubMed 18844328
- Chen S, Li Z, Krochmal R, et al. Effect of Cs-4 (Cordyceps sinensis) on exercise performance in healthy older subjects: a double-blind, placebo-controlled trial. J Altern Complement Med. 2010;16(5):585-590. PubMed 20804368